loirebatngo.com

Vị Tết miệt vườn

Lễ cúng ông thường đơn giản, chỉ cần một mâm xôi chè, hoa quả ở góc bếp rồi mang tất cả chân hương (tăm nhang) trong nhà đem đốt. Cùng ngày, có người còn treo ở cửa ra vào xấp bùa nêu cùng mấy lá trầu
Cũng như đa phần bà con ta khắp cả nước, người miệt vườn miền Tây rất coi trọng Tết Nguyên đán cổ truyền của dân tộc. Tết là một mốc thời gian tạm lắng, tương đối thảnh thơi, để người ta nhìn lại mình, rà soát lại những cái được và chưa được trong năm, hầu rút ra bài học cho năm mới.
Đây cũng chính là những thời khắc thiêng liêng mà con người có thể cộng cảm với vạn vật, với tổ tiên… với những sinh linh vũ trụ khác, theo quan niệm “vạn vật đồng nhất thể” xa xưa. Do vậy việc ăn Tết không chỉ là quan hệ đơn thuần giữa những người còn sống với nhau, mà còn là bổn phận của con cháu đối với tổ tiên. Nhà nào mà ngày cuối năm không có được mâm cơm rước ông bà trên bàn thờ thì tủi hổ lắm.
Năm mới, cái gì cũng mới. Đến đón Tết, việc đầu tiên của bà con là phải làm mới mình và nhà cửa. Thông thường bà con miền Tây chuẩn bị Tết rất sớm. Vào khoảng trung tuần tháng mười một âm lịch, khi nước trên đồng bắt đầu rút, họ đã lo phát quang vườn tược, giẫy cỏ và làm cho bằng phẳng vuông sân, lối đi quanh nhà. Trong khi ông chủ nhà săm soi sửa lại dáng thế chậu kiểng, cây mai… thì bà vợ nhẩm tính chi li để lo trang phục mới cho cả nhà. Người lớn thì mỗi người một bộ gọi là, nhưng trẻ em đương sức lớn, phải sắm vài bộ đổi thay để đi chơi với chúng bạn. Con heo nào để Tết chia thịt được, bầy gà nào có thể cúng mồng ba, đã sắm sẵn rồi. Lúc này trong nhà có buồng dừa, trái mít nào trọng trọng người ta thường cân phân không biết neo đến Tết có được không?
Mới khoảng mồng mười tháng chạp đã có người sai con gỡ cửa nẻo đem xuống sông lau chùi. Sau đó là tổng vệ sinh mùng mền chiếu gối, rồi đến sơn phết nhà, chùi lư. Ở nhà trong, các bà các cô đã lo ép chuối phơi khô ngào đường và lựa đậu xanh, nếp tốt để dành gần Tết gói bánh. Lai rai xóm trên xóm dưới đã có nhà tráng bánh hay quết bánh phồng, để sắp nhỏ có cái ăn. Bánh phồng thì thì nhà nào nhà nấy tự quết hoặc quết phân công, nhưng bánh tráng thì phải thuê tráng tại lò. Thời điểm này lò nào lò nấy đều ken, nên phải đăng ký trước. Công tráng được tính theo ngày hoặc theo số lít bột chủ nhà đem xay. Ở miền Tây, bánh tráng Tết có hai loại: bánh nhúng và bánh nướng. Bánh nhúng chỉ toàn bột gạo được tráng thật mỏng để gói thức ăn (làm gỏi cuốn). Bánh nướng được tráng dày, nhưng mỏng hơn. Ngoài ra còn có bánh tráng ngọt để xé nhai cho vui miệng.
Ngoài bánh tráng và bánh phồng, người miền Tây còn làm thêm bánh in, cũng là một loại bánh cho con nít nhà nghèo. Những nhà khá giả người ta còn làm mứt, bánh thuẫn để vừa đãi khách vừa khoe tài nữ công gia chánh của các nữ chủ. Đồ ăn lủ khủ vậy, nhưng nhiều người còn mua thêm bánh mứt ngoài chợ, thèo lèo, chà là, nước ngọt và cả rượu nữa, bất kể chủ nhà có biết nhậu hay không.
Cu kêu ba tiếng cu kêu,
Trông mau tới Tết dựng nêu ăn chè.
Tới ngày 23 tháng chạp, theo lệ người ta hay cúng đưa ông Táo về trời. Bà con không cần biết Táo công là ai, có công nghiệp gì, chỉ biết sơ sài ông là vị thần giữ bếp trong nhà và mỗi năm đều phải về Thiên đình báo cáo. Lễ cúng ông thường đơn giản, chỉ cần một mâm xôi chè, hoa quả ở góc bếp rồi mang tất cả chân hương (tăm nhang) trong nhà đem đốt. Cùng ngày, có người còn treo ở cửa ra vào xấp bùa nêu cùng mấy lá trầu. Theo cổ lệ vậy thôi, chứ không mấy ai còn tin tưởng xấp bùa nêu kia có thể “trừ tà”, giữ cho gia đình suốt năm yên ổn.
Sau hôm đưa ông Táo là đến dịp phủi mộ ông bà. Đây là một nét đẹp văn hóa còn lưu truyền, nhằm giáo dục truyền thống uống nước nhớ nguồn của nhân dân ta. Người giàu sang chức phận đến đâu nhân dịp này cũng tự thân về giẫy một vài bụi cỏ, vái lạy trước mộ phần tổ tiên để tỏ lòng hiếu thảo. Sau khi lễ bái xong thì bày thức ăn ra, nhậu dã chiến vài ly với cô bác họ hàng.
Từ hai mươi trở lên chợ quê đã đông hơn và có màu sắc Tết. Ngoài những đồ ăn thức uống hàng ngày còn có thêm nhiều mặt hàng mới như hoa kiểng, vàng mã, vải vóc, quần áo may sẵn và giấy hồng đơn dùng viết liễn. Người miệt vườn miền Tây dù ít người thông chữ Nho, nhưng ngày tư ngày Tết cũng ghé gian hàng viết thuê xin ít chữ thánh hiền. Đại để là những câu cầu chúc kiểu: Ngũ phúc lâm môn (năm cái phúc đến trước cửa), Kim ngọc mãn đường (vàng ngọc đầy nhà), Tiến tài tiến lợi tiến bình an (tài lợi và sự bình an đều tăng), Hòa khí sinh tài (không khí thuận thảo, làm tăng tiến tiền bạc). Người ta còn treo những câu đối ngoài cửa:
Thiên tăng tuế nguyệt, nhân tăng thọ,
Xuân mãn càng khôn, phúc mãn môn.
(Trời thêm năm tháng, phúc đầy nhà).
Hoặc: Tứ thời hạnh phúc lâm môn hạ
Bát tiết kim ngân tích xá trung.
(Bốn mùa hạnh phúc tràn vào ngõ,
Tám tiết bạc vàng chứa đầy nhà).
Ngoài những câu liễn kể trên, người ta còn cắt những tấm giấy hồng đơn vuông nho nhỏ có chữ Đại cát hoặc Đại lợi dán vào cặp dưa chưng và cả những gốc cây ngoài sân, trước ngõ, ra ý cho cây cối cùng ăn Tết.
Thời điểm này mọi nhà đều công chuyện bận bịu, chỗ này dỡ nhà, chỗ kia làm heo để chia thịt, nhưng mấy anh cũng tranh thủ đi hớt tóc, còn các cô lo làm đẹp mái đầu. Lo phần nhân dáng thường song song với chuyện tính sổ nợ nần, tình nghĩa một năm. Ai nấy soát xét lại xem năm rồi mình có mượn ai món gì chưa trả không? Những ai là chỗ ân nghĩa qua lại để còn nhớ mà đi chúc Tết?
Thế nhưng, cái Tết chính thức chỉ đến cùng với mâm cơm cúng rước ông bà cuối năm. Mâm cơm này quan trọng lắm vì nó biểu hiện cho sự sum họp của người sống và cả những người khuất mặt, giống như một cuộc điểm quân cuối năm. Mọi bà mẹ trong ngày áp Tết đều ngóng chờ từng tiếng tàu đò, từng tiếng máy xe nếu một người con, một đứa cháu xa nào còn bận bịu, chưa kịp về.
Trên bàn thờ, bên cạnh bộ lưu sáng choang là mâm ngũ quả với mơ ước cầu vừa (dừa) đủ xài (xoài) đầy ú hụ và một cành mai được cắm trong độc bình. Mâm cơm cúng vừa tàn hương đã được dọn xuống để cả nhà nhập tiệc. Trong mùi nhang thơm nghi ngút, mọi người ngồi ăn đều cảm thấy trong lòng ấm áp, lâng lâng.
Sau bữa cơm, các bà các cô liền quay qua gói bánh tét. Họ quây quần trên một chiếc chiếu bày biện đủ thứ: lá chuối, nếp, đậu, sợi buộc… vừa làm vừa rúc rích nói cười. Sau khi gói được một phần người ta chất vào một cái thùng to đem nấu. Bên bếp lửa hồng tí tách các cô ngồi canh lửa vừa trò chuyện râm ran để đợi giao thừa.
Giao thừa là những giây phút liêng thiêng đánh dấu sự chuyển mình của một năm. Người ta ăn mặc chỉnh tề, bày một mâm trà mứt ngoài sân van vái tiễn một năm cũ đã qua và ước mơ về một năm mới hanh thông tốt đẹp. Một năm mới đã chính thức bắt đầu.
08/10/2016 , Phương Huy – Kiến thức ngày nay – Thành phố Hồ Chí Minh – Năm 2007

Gửi bình luận

Tên của bạn *
Email *
Cảm nhận *